Η κλιματική αλλαγή είναι η μεταβολή του παγκοσμίου κλίματος και ειδικότερα οι μεταβολές των μετεωρολογικών συνθηκών που εκτείνονται
σε μεγάλη χρονική κλίμακα. Τέτοιου τύπου μεταβολές περιλαμβάνουν στατιστικά σημαντικές διακυμάνσεις
ως προς τη μέση κατάσταση του κλίματος ή τη μεταβλητότητά
του, που εκτείνονται σε βάθος χρόνου δεκαετιών ή και περισσότερων ετών.
Οι κλιματικές αλλαγές οφείλονται σε φυσικές διαδικασίες,
καθώς και σε ανθρώπινες δραστηριότητες με επιπτώσεις στο κλίμα,
όπως η τροποποίηση της σύνθεσης της ατμόσφαιρας.
Στη Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις Κλιματικές Μεταβολές (UNFCC),
η κλιματική αλλαγή ορίζεται ειδικότερα ως η μεταβολή στο κλίμα που οφείλεται άμεσα ή έμμεσα
σε ανθρώπινες δραστηριότητες, διακρίνοντας τον όρο από την κλιματική μεταβλητότητα
που έχει φυσικά αίτια.
Τι είναι η κλιματική αλλαγή;
Η ανθρώπινη δραστηριότητα επηρεάζει σταδιακά το κλίμα της γης,
προσθέτοντας τεράστιες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου σε εκείνες
που απαντώνται φυσιολογικά στην ατμόσφαιρα. Αυτά τα επιπλέον αέρια
του θερμοκηπίου προέρχονται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων
για την παραγωγή ενέργειας, καθώς και από άλλες ανθρώπινες
δραστηριότητες, όπως η αποψίλωση των τροπικών δασών, η γεωργία,
η κτηνοτροφία και η παραγωγή χημικών ουσιών. Το διοξείδιο του
άνθρακα (CO2) είναι το κυριότερο αέριο του θερμοκηπίου που παράγεται
από ανθρώπινες δραστηριότητες.
Το οικολογικό αποτύπωμα είναι ο όρος με τον οποίο μετράμε την κατανάλωση πόρων του πλανήτη μας σε προσωπικό επίπεδο.
Είναι ένα μέγεθος που προσδιορίζει τους φυσικούς πόρους που χρειάζονται για να ολοκληρωθεί κάποια υλική ανάγκη ενός ανθρώπου (ή ακόμα και πληθυσμού)
ανάλογα με τις καθημερινές του συνήθειες. Ουσιαστικά αυτό το μοντέλο μετατρέπει τις ανάγκες μας σε έκταση παραγωγικής χερσαίας και θαλάσσιας
επιφάνειας (σε εκτάρια). Αν λοιπόν διαιρέσουμε την ελεύθερη επιφάνεια της Γης με τον πληθυσμό μας,
θα παρατηρήσουμε ότι στον κάθε άνθρωπο αντιστοιχεί περίπου 2 εκτάρια του πλανήτη.
Θέλετε να βοηθήσετε στην έρευνά μας;
Συμπληρώστε τη φόρμα στον παρακάτω σύνδεσμο: Πατήστε εδώ
Ο καθένας από εμάς μπορεί να τσεκάρει το οικολογικό του αποτύπωμα ανά πάσα στιγμή, συμπληρώνοντας ένα σύντομο ερωτηματολόγιο
https://www.footprintcalculator.org. Η εφαρμογή δεν λειτουργεί με απόλυτη επιστημονική εγκυρότητα, ούτε μας αποδίδει ευθύνες για το CO2 του πλανήτη,
απλά με βάση τα στοιχεία που θα δηλώσουμε, μας παρουσιάζει την προσωπική κατανάλωση φυσικών πόρων. Αφού λοιπόν χρησιμοποιήσουμε την εφαρμογή και
δούμε το προσωπικό οικολογικό μας αποτύπωμα, το εύλογο ερώτημα είναι πώς θα μειώσω το οικολογικό μου αποτύπωμα;
Ταξίδια και επιλογή μέσου μεταφοράς.
Επιλέξτε υγιεινές κι εποχιακές τροφές.
Βελτιώστε την ενεργειακή απόδοση του σπιτιού σας.
Αγοράστε ηλεκτρικό αυτοκίνητο.
Ανακυκλώνουμε.
Μείωση στην κατανάλωση αγαθών.
Αν ο καθένας από εμάς κάνει ένα μικρό βηματάκι υπέρ της κλιματικής αλλαγής, σίγουρα κάτι θα πετύχουμε.
Πρέπει να αγαπήσουμε την φύση και να συμβιώσουμε αρμονικά μαζί της. Χρησιμοποιήστε το οικολογικό αποτύπωμα και διαδώστε τις μικρές προσωπικές σας
επιτυχίες!
Η καύση ορυκτών καυσίμων, η αποψίλωση των δασών και η κτηνοτροφία
επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο το κλίμα και τη θερμοκρασία της
γης. Οι συγκεκριμένες δραστηριότητες απελευθερώνουν τεράστιες
ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου πέραν από τα όσα απαντούν φυσικά
στην ατμόσφαιρα, επιδεινώνοντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την
υπερθέρμανση του πλανήτη.
Υπερθέρμανση του πλανήτη
Η περίοδος 2011-2020 ήταν η θερμότερη δεκαετία που έχει καταγραφεί
ποτέ, καθώς η παγκόσμια μέση θερμοκρασία ξεπέρασε τα προβιομηχανικά
επίπεδα κατά 1,1 °C το 2019. Επί του παρόντος, η ανθρωπογενής
υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνεται με ρυθμό 0,2 °C ανά δεκαετία.
Μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2 °C σε σχέση με την προβιομηχανική
εποχή συνδέεται με σοβαρές δυσμενείς επιπτώσεις για το φυσικό
περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία και ευεξία, καθώς και
με πολύ υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης επικίνδυνων και πιθανώς
καταστροφικών αλλαγών στο παγκόσμιο περιβάλλον. Για τον λόγο αυτό,
η διεθνής κοινότητα έχει αναγνωρίσει την ανάγκη να διατηρηθεί η
αύξηση της θερμοκρασίας αρκετά πιο κάτω από τους 2 °C και να
συνεχιστούν οι προσπάθειες για τον περιορισμό της στους 1,5 °C.
Αέρια του θερμοκηπίου
Το κύριο αίτιο της κλιματικής αλλαγής είναι το φαινόμενο του
θερμοκηπίου. Ορισμένα αέρια στην ατμόσφαιρα της Γης λειτουργούν όπως
το γυαλί των θερμοκηπίων. Παγιδεύουν τη θερμότητα του ήλιου και
εμποδίζουν τη διάχυσή της στο διάστημα, προκαλώντας την υπερθέρμανση
του πλανήτη. Πολλά από αυτά τα αέρια του θερμοκηπίου υπάρχουν στη
φύση, αλλά η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση
των συγκεντρώσεων ορισμένων από αυτά στην ατμόσφαιρα, και
συγκεκριμένα τα εξής:
διοξείδιο του άνθρακα (CO2),
μεθάνιο,
υποξείδιο του αζώτου,
φθοριούχα αέρια.
Το CO2 που παράγεται από ανθρώπινες δραστηριότητες είναι ο
κυριότερος παράγοντας που συμβάλλει στην υπερθέρμανση του πλανήτη.
Το 2020 η συγκέντρωσή του στην ατμόσφαιρα ήταν κατά 48 % πιο υψηλή
από το προβιομηχανικό της επίπεδο (πριν από το 1750).
Άλλα αέρια του θερμοκηπίου εκπέμπονται από την ανθρώπινη
δραστηριότητα σε μικρότερες ποσότητες. Το μεθάνιο είναι πιο ισχυρό
αέριο του θερμοκηπίου από το CO2, αλλά έχει μικρότερο χρόνο ζωής
στην ατμόσφαιρα. Το υποξείδιο του αζώτου, όπως και το CO2, είναι
ένα αέριο του θερμοκηπίου με μεγαλύτερο χρόνο ζωής που
συγκεντρώνεται στην ατμόσφαιρα για δεκαετίες ή και για αιώνες.
Οι ατμοσφαιρικοί ρύποι που δεν συγκαταλέγονται στα αέρια του
θερμοκηπίου, συμπεριλαμβανομένων των αερολυμάτων όπως η αιθάλη,
έχουν διαφορετικές επιπτώσεις στη μείωση και την αύξηση της
θερμοκρασίας και συνδέονται επίσης με άλλα ζητήματα, όπως η κακή
ποιότητα του αέρα.
Τα φυσικά αίτια, όπως οι μεταβολές της ηλιακής ακτινοβολίας ή
της ηφαιστειακής δραστηριότητας, εκτιμάται ότι έχουν συμβάλει
λιγότερο από περίπου 0,1 °C στη συνολική αύξηση της θερμοκρασίας
μεταξύ 1890 και 2010.
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει όλες τις περιοχές του κόσμου.
Οι πάγοι στις πολικές περιοχές λιώνουν και η στάθμη της θάλασσας
ανεβαίνει. Σε ορισμένες περιοχές, ακραία καιρικά φαινόμενα και
έντονες βροχοπτώσεις εμφανίζονται όλο και συχνότερα, ενώ άλλες
περιοχές δοκιμάζονται από καύσωνες και ξηρασίες μεγάλης έντασης.
Πρέπει να αναληφθούν δράσεις για το κλίμα τώρα, διαφορετικά οι
επιπτώσεις αυτές θα ενταθούν.
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί πολύ σοβαρή απειλή και οι συνέπειές
της επηρεάζουν πολλές διαφορετικές πτυχές της ζωής μας. Στη
συνέχεια παρατίθεται κατάλογος των κυριότερων συνεπειών της
κλιματικής αλλαγής.
Όπως είναι προφανές, η κλιματική αλλαγή αποτελεί σοβαρό ζήτημα
και μας επηρεάζει όλους. Αυτό μπορεί να φαίνεται αποκαρδιωτικό,
αλλά υπάρχουν και καλά νέα: λύσεις υπάρχουν.
Καθώς η κλιματική κρίση επιδεινώνεται, και η συχνότητα και η
σοβαρότητα των ακραίων καιρικών φαινομένων αυξάνονται, οι χώρες
της ΕΕ θέτουν προοδευτικά πιο φιλόδοξους στόχους για την
καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Το 2008 συμφωνήθηκε πανευρωπαϊκός κλιματικός στόχος με τον οποίο
επιδιώκεται μείωση των εκπομπών κατά 20% έως το 2020 σε σύγκριση
με το 1990. Η ΕΕ υπερέβη αυτόν τον στόχο και το 2020 πέτυχε μείωση
της τάξης του 30%. Το αποτέλεσμα αυτό συνδεόταν επίσης με την
πανδημία COVID-19, ωστότως, σύμφωνα με τα στοιχεία, η ΕΕ είχε
υπερβεί τον στόχο της ήδη από το 2019 με μείωση της τάξης του 24%.
Το 2014 οι χώρες της ΕΕ συμφώνησαν ως προς στόχο μείωσης των
εκπομπών κατά 40% για το 2030. Το 2023 η ΕΕ αύξησε τη φιλοδοξία της όσον αφορά τον στόχο για το 2030: οι χώρες της ΕΕ είναι πλέον νομικά υποχρεωμένες να μειώσουν τις εκπομπές κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030. Πρόκειται για ένα ενδιάμεσο βήμα προς την επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών το 2050.
Το 2024 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σύσταση για τον καθορισμό
στόχου μείωσης των εκπομπών έως το 2040.
Πολιτική και νομοθεσία της ΕΕ για το κλίμα
Μεγάλο μέρος της πρόσφατης πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα απορρέει
από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.
Το ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα αποτελεί το κύριο νομοθέτημα
στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, καθώς καθιστά τον στόχο της
επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 νομικά δεσμευτικό
για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.
Η δέσμη Fit for 55 είναι ένα εκτενές σύνολο νομοθεσίας
για το κλίμα, το οποίο περιλαμβάνει διάφορες νομοθετικές πράξεις
και καθορίζει κανόνες και μέτρα για την επίτευξη του στόχου της
μείωσης των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030.
Στόχος: Να περιορίσει την αύξηση της παγκόσμιας
θερμοκρασίας κάτω από 2°C και να επιδιώξει να περιορίσει
την αύξηση σε 1.5°C. Οι χώρες δεσμεύονται να υποβάλουν εθνικά
καθορισμένες συνεισφορές (NDCs) για τη μείωση των εκπομπών.
Πρωτόκολλο του Κιότο
Στόχος: Να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου
από ανεπτυγμένες χώρες, με στόχο τη μείωση κατά 5.2% σε σχέση
με τα επίπεδα του 1990 κατά την περίοδο 2008-2012.
Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC)
Στόχος: Να παρέχει επιστημονικές εκθέσεις και
αξιολογήσεις για την κλιματική αλλαγή, τις επιπτώσεις της
και τις στρατηγικές προσαρμογής και μετριασμού, προκειμένου
να ενημερώσει τις κυβερνήσεις και την κοινωνία.
Green Climate Fund
Στόχος: Να παρέχει χρηματοδότηση σε αναπτυσσόμενες
χώρες για την προσαρμογή και τον μετριασμό των επιπτώσεων
της κλιματικής αλλαγής, υποστηρίζοντας βιώσιμες αναπτυξιακές
στρατηγικές.
Σύντομη Περιγραφή Διεθνών Δράσεων για την Κλιματική Αλλαγή
Οι διεθνείς δράσεις για την κλιματική αλλαγή στοχεύουν στη μείωση
των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, στην προώθηση βιώσιμων
πρακτικών και στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ χωρών.
Μέσω συμφωνιών όπως η Συμφωνία του Παρισιού, οι χώρες
δεσμεύονται να αναλάβουν δράσεις για την προστασία του κλίματος.
Επιπλέον, πρωτοβουλίες όπως η C40 Cities και ο Green Climate
Fund ενθαρρύνουν την καινοτομία και τη χρηματοδότηση για βιώσιμες
λύσεις, ειδικά σε αναπτυσσόμενες χώρες, προκειμένου να
αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Δράσεις Πολιτών για την Κλιματική Αλλαγή
Μείωση Κατανάλωσης Ενέργειας
Οι πολίτες μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας
στα σπίτια τους, χρησιμοποιώντας ενεργειακά αποδοτικές
συσκευές, κλείνοντας τα φώτα όταν δεν είναι απαραίτητα και
ρυθμίζοντας τη θέρμανση και τον κλιματισμό.
Στήριξη Βιώσιμων Μεταφορών
Η προτίμηση στη χρήση δημόσιων συγκοινωνιών, ποδηλάτων
ή περπατήματος αντί για αυτοκίνητο συμβάλλει στη μείωση
των εκπομπών CO2. Οι πολίτες μπορούν επίσης να υποστηρίξουν
πολιτικές που προάγουν βιώσιμες μεταφορές.
Συμμετοχή σε Τοπικές Πρωτοβουλίες
Οι πολίτες μπορούν να συμμετάσχουν σε τοπικές ομάδες
ή οργανώσεις που προωθούν την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση,
τη δενδροφύτευση και άλλες δράσεις που στοχεύουν στη
βελτίωση του περιβάλλοντος.
Ρόλος των Πολιτών στην Καταπολέμηση της Κλιματικής Αλλαγής
Οι πολίτες διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην καταπολέμηση της
κλιματικής αλλαγής μέσω ατομικών και συλλογικών δράσεων.
Μειώνοντας την κατανάλωση ενέργειας, επιλέγοντας βιώσιμες
μεταφορές και συμμετέχοντας σε τοπικές πρωτοβουλίες, οι πολίτες
μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου
και στην προώθηση ενός πιο βιώσιμου μέλλοντος. Η ενεργή συμμετοχή
τους ενισχύει την ευαισθητοποίηση και την πίεση προς τις
κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις για την υιοθέτηση περιβαλλοντικά
φιλικών πολιτικών.
Επίσκεψη στο Αγρόκτημα του Α.Π.Θ.
Μια μοναδική εμπειρία, τόσο από πλευράς γνώσεων, όσο και επαφής με τον Ακαδημαϊκό κόσμο, ζήσαμε τη Δευτέρα 7 Απριλίου 2025, κατά την επίσκεψή μας στο Αγρόκτημα του Α.Π.Θ. Η θερμή υποδοχή που μας επιφυλάχτηκε από τον Καθηγητή κ. Βασιλείου Π. και τα μέλη ΕΔΙΠ κ. Καλαμπίδη και κ. Γεωργούση ζέστανε την παγωμένη ημέρα. Αρχικά, ξεναγηθήκαμε στον Μετεωρολογικό Σταθμό του τμήματος Γεωπονίας. Ακολούθησε διάλεξη από τον κ. Καθηγητή με θέμα την Κλιματική Αλλαγή, κατά την οποία αντιληφθήκαμε το μέγεθος του προβλήματος, τις επιπτώσεις στο οικοσύστημα, αλλά και τις δυνατές λύσεις. Λάβαμε ΄το αισιόδοξο μήνυμα από έναν έγκυρο επιστήμονα ότι ακόμη μπορούμε να σταματήσουμε το φαινόμενο. Ακολούθησε μία πολύ ενδιαφέρουσα ξενάγηση στο Εργαστήριο Γενικής και Γεωργικής Υδραυλικής και Βελτιώσεων.
Η ημέρα έκλεισε με επίσκεψη στους κήπους της παραλίας Θεσσαλονίκης. Οι κήποι αυτοί αποτελούν μια πολύ ιδιαίτερη παρέμβαση στο αστικό τοπίο. Η Θεσσαλονίκη στοχεύει στο να επιτύχει να καταστεί κλιματικά ουδέτερη πόλη.
Πρωινό στο σχολείο με προϊόντα μέλισσας- Αποτίμηση των προγραμμάτων
Στόχος μας ήταν να ολοκληρώσουμε τα περιβαλλοντικά μας προγράμματα απολαμβάνοντας υγιεινό πρωινό στα γρασίδια του σχολείου μας, που εκείνες τις ημέρες ήταν πλημμυρισμένα από πολύχρωμα αγριολούλουδα. Ωστόσο η βροχή μας ανέτρεψε τα σχέδια, αλλά δεν μας απέτρεψε από αυτά...
Φωτογραφίζοντας τις μέλισσες και τα αγριολούλουδα στην αυλή του σχολείου...
Πολυμορφισμός: Η κοινωνία των μελισσών χαρακτηρίζεται από
το φαινόμενο του πολυμορφισμού. Πολυμορφισμός στα ζώα ορίζεται η
ποικιλομορφία που παρουσιάζεται στα άτομα του ίδιου είδους.
Στη μέλισσα καθώς και στα άλλα κοινωνικά έντομα (τερμίτες, μυρμήγκια)
ονομάζεται και κοινωνικός πολυμορφισμός. Στην κοινωνία αυτών
των εντόμων δημιουργούνται κοινωνικές τάξεις ή βιολογικές μορφές ή
κάστες.
Η κοινωνία των μελισσών αποτελείται από:
Την Βασίλισσα
Η Βασίλισσα διακρίνεται εύκολα από τις εργάτριες και τους κηφήνες καθώς
είναι πιο μεγαλόσωμη από την εργάτρια και
μακρύτερη από τον κηφήνα αλλά λιγότερο πλατιά από αυτόν.
Έχει κοντά φτερά, συγκριτικά με το μήκος του σώματός της,
μικρότερα από του κηφήνα και της εργάτριας. Οι συζευγμένες
βασίλισσες που ωοτοκούν εντοπίζονται επάνω ή κοντά
σε κηρήθρες με ασφράγιστο γόνο και περιτρυγιρίζονται από
νεαρές εργάτριες.
Ο πρωταρχικός σκοπός της βασίλισσας είναι να αναπαραχθεί.
Η βασίλισσα ζευγαρώνει μόνο μία ή δύο φορές στη ζωή της
(αλλά με πολλούς κηφήνες)και το ζευγάρωμα γίνεται κατά τις πρώτες ημέρες της.
Μετά το ζευγάρωμα που γίνεται στον αέρα με τους κηφήνες,
αποθηκεύει το σπέρμα τους σε μια ειδική
περιοχή του σώματός της και μπορεί να γεννά τα αυγά της
για το υπόλοιπο της ζωής της (3-5 χρόνια) -πάνω
από 1.000 την ημέρα-, σε ορισμένες εποχές του χρόνου.
Ο δεύτερος σκοπός της βασίλισσας είναι να οργανώσει και
να παρακινήσει (μέσω των φερομονών) τις μέλισσες εργάτριες να ολοκληρώσουν τον
σκληρό φόρτο εργασίας της κυψέλης.
Τις εργάτριες
Οι εργάτριες κατασκευάζουν τα βασιλικά
κελλιά , όπου θα εκτραφούν οι βασίλισσες.Είναι μικρότερες σε
μέγεθος από τον κηφήνα και την βασίλισσα. Εκτελούν μεγάλη
ποικιλία εργασιών ανάλογα με την ηλικία και την
ανάπτυξη των αδένων τους. Έχουν την δυνατότητα να
εκτελέσουν παράλληλα δύο ή περισσότερες εργασίες αν
υπάρχει ανάγκη. Οι εργάτριες ξοδεύουν τα 2/3 της ζωής τους
περπατώντας μέσα στην κυψέλη ή ηρεμώντας, γεγονός που φαίνεται
σαν σπατάλη χρόνου. Στην πραγματικότητα έχει μεγάλη σημασία
καθώς κατά τη διάρκεια της ηρεμίας τους
επιτελούν σημαντικές εργασίες, όπως η παραγωγή διαφόρων
ουσιών μέσα στους αδένες (βασιλικού πολτού ή κεριού) ή
συλλέγουν πληροφορίες για τις μετέπειτα εργασίες που
εκτελούν Η διάρκεια ζωής της εργάτριας, από την ώρα που
θα εκκολαφθεί από το κελλί, ποικίλλει από μερικές μέρες
μέχρι και 6 μήνες. Εξαρτάται από την εποχή του έτους, τη
διαθέσιμη τροφή που υπάρχει, το είδος της εργασίας που εκτελεί
και από τη φυλή.
Τους κηφήνες
Οι κηφήνες είναι τα αρσενικά άτομα ενός μελισσιού που
αναπτύσσονται στα κηφηνοκελλιά. Το σώμα τους είναι κοντύτερο
και χοντρότερο από της βασίλισσας καθώς και πιο
μακρύ από της εργάτριας. Χαρακτηρίζονται από τα μεγάλα σύνθετα
μάτια που συναντώνται στην κορυφή της κεφαλής.Η προβοσκίδα τους
είναι πολύ κοντή και δεν έχουν καθόλου
κεντρί, κηρογόνους αδένες και υποφαρυγγικούς αδένες για
την παραγωγή βασιλικού πολτού.
Συνεπώς, οι κηφήνες δεν
φρουρούν την κυψέλη, δεν συλλέγουν τροφή και δεν παράγουν
κερί ούτε ταϊζουν τον γόνο. Ο ρόλος τους αφορά την σύζευξή
τους με την βασίλισσα. Ακόμη, παράγουν θερμότητα με τους
μύες του θώρακα και συμβάλλουν στην θερμορρύθμιση της
γονοφωλιάς. Τέλος, παραλαμβάνουν νέκταρ από τις
συλλέκτριες εργάτριες και βοηθούν με αυτό τον τρόπο
στην ωρίμανση του μελιούΈχει παρατηρηθεί ότι ο χρόνος
ζωής τους ποικίλλει και εξαρτάται από διάφορους παράγοντες.
Η ποσότητα των πρωτεϊνών με τις οποίες τρέφονται οι νεαροί
κηφήνες επηρεάζει τη μακροβιότητά τους και την ικανότητα
σύζευξής τους με την βασίλισσα. Κατά μέσο όρο ζουν 20-30
μέρες ενώ όταν υπάρχει ανθοφορία (ευνοϊκές συνθήκες) μπορούν
να ζήσουν και περισσότερο.
Διαφοροποίηση των μελισσών
Η βασίλισσα ωοτοκεί μόνο ένα είδος αυγού το οποίο αν γονιμοποιηθεί
εξελίσσεται σε θηλυκό άτομο (εργάτρια ή βασίλισσα) ενώ αν δεν
γονιμοποιηθεί σε αρσενικό (κηφήνας). Το γονιμοποιημένο αυγό
διαφοροποιείται σε εργάτρια ή βασίλισσα ανάλογα με τον τύπο
του κελλιού που έχει γεννηθεί το αυγό και την διατροφή της
προνύμφης. Πιο συγκεκριμένα, ένα αυγό που γεννιέται σε εργατικό
κελλί μπορεί να μεταφερθεί σε βασιλικό κελλί και κάτω από τις
κατάλληλες συνθήκες να αναπτυχθεί σε βασίλισσα και αντίστροφα.
Ο τύπος του κελλιού δεν είναι ο μοναδικός μηχανισμός που καθορίζει
την ανάπτυξη του αυγού αλλά γίνεται σε συνδυασμό με την ποιότητα
και την ποσότητα της τροφής της προνύμφης!
Μέλισσα και Κλιματική Αλλαγή
Πως η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την μελισσοκομία?
Η κλιματική αλλαγή έχει δυσάρεστες συνέπειες για τους πληθυσμούς των μελισσών και των προϊόντων τους.
Οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας και οι ακραίες καιρικές συνθήκες επηρεάζουν τη φυσιολογική τους εξέλιξη.
Οι απότομες αλλαγές στις καιρικές συνθήκες και στις θερμοκρασίες διαταράσσουν την ανάπτυξη των πληθυσμών των μελισσών.
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη κατανομή των φυτών, με αποτέλεσμα να επιδρά στη διαθεσιμότητα του νέκταρ και της γύρης, που είναι ζωτικής σημασίας για τις μέλισσες.
Οι μεταβολές στις θερμοκρασίες έχουν ως αποτέλεσμα την αλλαγή του κύκλου ανθοφορίας των φυτών, παράλληλα μεταβάλλεται ο χρόνος που είναι διαθέσιμη η τροφή για τις μέλισσες.
Ακόμη, η μείωση της βιοποικιλότητας των φυτών συμβάλλει αρνητικά καθώς περιορίζονται τα διάφορα είδη τροφής για τη μέλισσα.Οι υψηλές θερμοκρασίες επιτρέπουν
την εξάπλωση παρασίτων που απειλούν τους πληθυσμούς των μελισσών. Επίσης, οι μέλισσες είναι ευάλωτες σε ασθένειες, με αποτέλεσμα να μειώνεται ο πληθυσμός τους.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι βροχοπτώσεις εμποδίζουν τη βασίλισσα μέλισσα στο ζευγάρωμα. Η βασίλισσα μέλισσα αποτελεί το θεμέλιο της βιωσιμότητας του μελισσιού,
καθώς ο ρόλος της είναι διπλός: αφενός, εκκρίνει χημικά αρώματα που διατηρούν την συνοχή της αποικίας, και αφετέρου, εξασφαλίζει την αναπαραγωγή,
με ικανότητα να γεννά πάνω από 1.500 αυγά ημερησίως.
Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκαλέσει τη διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας και να επηρεάσει αρνητικά τη γεωργική παραγωγή.
Η κλιματική αλλαγή αποσυντονίζει τις μέλισσες
Η αύξηση των μέσων θερμοκρασιών την άνοιξη προκαλεί τις
μέλισσες να εκκολάπτουν αυγά νωρίτερα, θέτοντας τις εκτός
συγχρονισμού με τα άνθη που γονιμοποιούν, σύμφωνα με νέα μελέτη
που δείχνει ότι η αλλαγή του κλίματος επηρεάζει τις σχέσεις
μεταξύ ειδών που έχουν εξελιχθεί μαζί κατά τη διάρκεια εκατομμυρίων
ετών.
Η επικονίαση από τα έντομα είναι εξαιρετικά σημαντική για
πολλά φυτά. Για παράδειγμα τα έντομα είναι υπεύθυνα για
την επικονίαση περίπου 80 με 85 τοις εκατό των εμπορεύσιμων
καλλιεργειών, αναλογώντας περίπου στο ένα τρίτο της παγκόσμιας
παραγωγής τροφίμων.
Η επιτυχής γονιμοποίηση εξαρτάται από έντομα που είναι ενεργά την
ίδια στιγμή με τα ανθοφόρα φυτά, και για αυτό το λόγο πολλά φυτά
έχουν εξελιχθεί ειδικά ώστε να προσελκύουν συγκεκριμένα έντομα.
Για παράδειγμα τα λουλούδια του είδους ορχιδέας sphegodes Ophrys
μοιάζουν και μυρίζουν παρόμοια με το θηλυκό του κύριου επικονιαστή
του, της μέλισσας nigroaenea Andrena. Αυτό ξεγελάει τις αρσενικές
μέλισσες, οι οποίες προσπαθούν να ζευγαρώσουν με τα άνθη και μέσω
αυτής της διαδικασίας μεταφέρουν τη γύρη της ορχιδέας πετώντας από
λουλούδι σε λουλούδι.
Ωστόσο η κλιματική αλλαγή έχει αρχίσει να επηρεάζει αυτή τη
σχέση μεταξύ φυτού και μέλισσας. Η μέλισσα nigroaenea Andrena
φωλιάζει στο έδαφος και σε αντίθεση με τις κοινές μέλισσες δε ζει
σε αποικίες, ενώ τα αυγά της εκκολάπτονται αρκετά νωρίς την άνοιξη.
Οι Βρετανοί ερευνητές συνέκριναν τις ημερομηνίες δραστηριότητας
των μελισσών με τις ημερομηνίες ακμής των ανθών της ορχιδέας,
χρησιμοποιώντας μετρήσεις πεδίου από το 1975 ως το 2009, και
δεδομένα από μουσεία για τα έτη 1893-2007. Στη συνέχεια
αντιπαράθεσαν τα δεδομένα με τις μετρήσεις θερμοκρασίας
για την ίδια περίοδο. Η ανάλυσή τους έδειξε πώς οι πιο θερμές
ανοιξιάτικες θερμοκρασίες επηρεάζουν περισσότερο τις μέλισσες
από ότι τις ορχιδέες, οδηγώντας τα αυγά να εκκολάπτονται αρκετά
νωρίτερα.
Συγκεκριμένα για κάθε βαθμό Κελσίου παραπάνω,
οι αρσενικές μέλισσες εκκολάπτονται εννέα μέρες νωρίτερα και
οι θηλυκές δεκαέξι, ενώ αντίθετα οι ορχιδέες ανθίζουν μόνο
έξι ημέρες νωρίτερα. Επιπλέον, η αυξημένη θερμοκρασία οδηγεί
τις θηλυκές μέλισσες να επωάζονται σε παρόμοιο ρυθμό με τις
αρσενικές, αντί αργότερα όπως είναι το κανονικό, με αποτέλεσμα
να υπάρχουν περισσότερες διαθέσιμες για ζευγάρωμα, μειώνοντας
περαιτέρω τις πιθανότητες επικονίασης των φυτών.
Η Αξία της Μέλισσας
Οι μέλισσες είναι από τα πιο σημαντικά έντομα για την επικονίαση
των φυτών. Επικονιάζοντας λουλούδια, βοηθούν στην παραγωγή καρπών και
σπόρων. Χωρίς αυτές, πολλά φυτά δεν θα μπορούσαν να αναπαραχθούν,
γεγονός που θα είχε σοβαρές συνέπειες για τη βιοποικιλότητα και
τη διατροφή του ανθρώπου.
Οι μέλισσες παράγουν μέλι, το οποίο είναι σημαντικό για τη διατροφή των ανθρώπων, αλλά και για την
παραδοσιακή ιατρική σε πολλές κουλτούρες. Το μέλι είναι πηγή θρεπτικών συστατικών, ενώ έχει και αντιβακτηριακές ιδιότητες.
Χωρίς τις μέλισσες και άλλους επικονιαστές, η παραγωγή πολλών
τροφίμων θα μειωνόταν δραματικά, επηρεάζοντας την παγκόσμια
αγροτική οικονομία. Φρούτα, λαχανικά και καλλιέργειες όπως το
βαμβάκι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την επικονίαση.
Οικονομία
Οι μέλισσες έχουν τεράστια επίδραση στην παγκόσμια οικονομία, κυρίως μέσω του ρόλου τους στην
επικονίαση και την παραγωγή τροφίμων. Η αξία της επικονίασης που πραγματοποιούν οι μέλισσες
εκτιμάται σε δισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως, και η επίδραση τους στην οικονομία είναι
πολύπλευρη:
Επικονίαση και αγροτική παραγωγή: Όπως αναφέρθηκε, οι μέλισσες επικονιάζουν περίπου το 75% των
ανθοφόρων φυτών παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων καλλιεργειών τροφίμων που
καταναλώνουμε. Εκτιμάται ότι η οικονομική αξία της επικονίασης από τις μέλισσες ανέρχεται σε
πάνω από 200 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό αφορά καλλιέργειες όπως
τα φρούτα
Ενίσχυση της παραγωγής προϊόντων μελισσοκομίας: Εκτός από την επικονίαση, οι μέλισσες παράγουν
προϊόντα όπως το μέλι, το κερί, η πρόπολη και ο βασιλικός πολτός, τα οποία έχουν σημαντική
οικονομική αξία. Η βιομηχανία του μελιού, για παράδειγμα, είναι μια αγορά που αξίζει δισεκατομμύρια
δολάρια ετησίως. Η παραγωγή μελιού υποστηρίζει πολλές τοπικές και εθνικές οικονομίες, καθώς και
τις αγορές εξαγωγής.
Ποιότητα και απόδοση των καλλιεργειών: Η επικονίαση από τις μέλισσες βελτιώνει την ποιότητα και
την απόδοση των καλλιεργειών. Χωρίς τις μέλισσες, η παραγωγή πολλών τροφίμων θα μειωνόταν, κάτι
που θα είχε άμεση αρνητική επίδραση στις αγροτικές οικονομίες, αλλά και στην προσφορά τροφίμων
σε όλο τον κόσμο.
Γεωργία
Η σχέση της μέλισσας με τη γεωργία είναι εξαιρετικά σημαντική και αλληλένδετη, καθώς οι μέλισσες
παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επικονίαση των φυτών, που είναι απαραίτητη για την παραγωγή τροφίμων
και άλλων γεωργικών προϊόντων.Η μέλισσα δεν επικονιάζει μόνο καλλιέργειες, αλλά και άγρια φυτά. Αυτό
βοηθά στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας των αγροτικών περιοχών και στη διατήρηση υγιών οικοσυστημάτων.
Η μεγαλύτερη βιοποικιλότητα συντελεί στην καλύτερη υγεία των εδαφών και στην αυξημένη ανθεκτικότητα
των φυτών σε ασθένειες και παρασιτικά έντομα.Με αποτέλεσμα η μέλισσα είναι ουσιαστικός συνεργάτης
της γεωργίας και η προστασία της αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα για την εξασφάλιση βιώσιμων και
παραγωγικών γεωργικών συστημάτων. Οι αγρότες, οι πολιτικοί και οι ερευνητές πρέπει να συνεργαστούν
για να προστατεύσουν τις μέλισσες και να διασφαλίσουν την υγεία των οικοσυστημάτων και της γεωργικής
παραγωγής.
Τα πολύτιμα προϊόντα της μέλισσας
Πέραν της προσφοράς τους στην γονιμοποίηση του 1/3 των φρούτων και λαχανικών στο τραπέζι μας,
οι μέλισσες παρέχουν ένα ευρύ φάσμα μελισσοκομικών προϊόντων. Τα πιο γνωστά πρωτογενή προϊόντα
της μελισσοκομίας είναι το μέλι και το κερί, Η γύρη, η πρόπολη, ο βασιλικός πολτός και το δηλητήριο.
Τα περισσότερα από αυτά τα προϊόντα μπορούν να καταναλωθούν κατευθείαν, όπως παράγονται από τις μέλισσες.
Επίσης, αυτά τα πρωτογενή προϊόντα μπορούν να αποτελέσουν συστατικό ενός άλλου προϊόντος (π.χ. παστέλι με μέλι,
καλλυντικά με πρόπολη ή βασιλικό πολτό κτλ).
Μέλι.Οι μέλισσες απομυζούν το νέκταρ από τα λουλούδια και να το αποθηκεύουν σε ένα όργανο που μοιάζει με
στομάχι που μοιάζει με όργανο. Όταν η μέλισσα επιστρέφει στο μελίσσι της, μια άλλη μέλισσα παίρνει το νέκταρ
και το ρίχνει στα κελιά, βοηθώντας το νερό να εξατμιστεί. Επίσης, προσθέτει και ένα ένζυμο (ιμβερτάση) το οποίο
βοηθά στο να σπάσουν τα μόρια ζάχαρης. Μόλις το μέλι γίνεται παχύρευστο (έχει φύγει η περισσότερη υγρασία)
σφραγίζεται με ένα καπάκι από κερί.
Γύρη. Οι κόκκοι γύρης είναι οι μικρές μονάδες- σπόρια αναπαραγωγής που σχηματίζονται στους ανθήρες των
ανθοφόρων φυτών. Οι μέλισσες συγκεντρώνουν την γύρη στα κελιά της κυψέλης και προσθέτουν διάφορα ένζυμα με
σκοπό την «αποστείρωση» της. Επιπλέον, προσθέτουν άμυλο για να σχηματιστούν οι χαρακτηριστικοί σβώλοι
παραλαμβάνουμε στο βάζο με την γύρη μας.
Πρόπολη. Η πρόπολη είναι η «κόλλα» της μέλισσας, ένα μείγμα από κερί μέλισσας και
ρητινών που παράγονται από άλλα έντομα και από τα φυτά. Χρησιμοποιείται από τις μέλισσες για 1)
να κλείσουν τρύπες ή ρωγμές της φωλιάς, 2) να καλύψουν πεθαμένα έντομα ή ξένα αντικείμενα , όπως φύλλα,
3) να μειώσουν το μέγεθος της εισόδου της κυψέλης. Η πρόπολη έχει αντιβακτηριακές και αντιμυκητιακές ιδιότητες.
Ο βασιλικός πολτός. Ο βασιλικός πολτός είναι μια ουσία πλούσια σε πρωτεΐνη για τις προνύμφες.
Περισσότερο δίνεται στην προνύμφη που θα γίνει βασίλισσα, έτσι ώστε να αναπτυχθεί περισσότερο και
να γίνει μεγαλύτερη από τις άλλες μέλισσες. Παράγεται από τους υποφαρυγγικούς αδένες των μελισσών και
αποτελείται από γύρη και μέλι που έχουν μετουσιωθεί και περιέχει σάκχαρα, λίπη, αμινοξέα, βιταμίνες, ανόργανα
άλατα και πρωτεΐνες.
Δηλητήριο. Χρησιμοποιείται στο τσίμπημα της μέλισσας και αποτελείται από ένα πολύπλοκο μίγμα πρωτεϊνών.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι το δηλητήριο μπορεί να έχει θεραπευτικά οφέλη στον άνθρωπο.
Το κερί. Παράγεται από τους κηρογόνους αδένες που βρίσκονται στην κοιλιά της μέλισσα. Το φτιάχνουν
καταναλώνοντας μέλι και μία μικρή ποσότητα πρωτεϊνών (γύρη). Για να παραχθεί 1 kg κερί οι μέλισσες καταναλώνουν
περίπου 8,5 kg μέλι! Γι’ αυτό συνήθως δίνουμε στις μέλισσες μας έτοιμες κτισμένες με κερί κυψέλες για να τις
ξεκουράσουμε και να κάνουμε οικονομία στο μέλι!
Είδη μελιών
Μέλι Ανθέων
Μέλι Ελάτου
Μέλι Πεύκου
Μέλι εσπεριδοειδών
Μέλι Καστανιάς
Μέλι Θυμαρίσιο
Μέλι Ερείκης
Μελισσοκομικά φυτά
Ποια φυτά λέμε μελισσοκομικά;
Ως µελισσοκοµικό φυτό ορίζεται το φυτό που παρέχει τροφή στη µέλισσα. Αυτή η
τροφή µπορεί να είναι νέκταρ, µελιτώµατα ή γύρη, ενώ υπάρχουν και φυτά που παρέχουν
τόσο νέκταρ όσο και γύρη. Η περίοδος που ένα φυτό δίνει νέκταρ ή γύρη λέγεται περίοδος
µελιτοφορίας, ή απλά µελιτοφορία. Όταν, λοιπόν, αναφερόµαστε στη µελιτοφορία του θυµαριού,
εννοούµε την περίοδο που αυτό δίνει νέκταρ ή / και γύρη, ενώ αν αναφερόµαστε στη µελιτοφορία
φυτών που δίνουν µελιτώµατα (π.χ. πεύκο), µελιτοφορία καλείται η περίοδος που το µελίτωµα
είναι διαθέσιµο στις µέλισσες.
Από τα χιλιάδες µελισσοκοµικά φυτά που υπάρχουν, κάποια είναι πιο σηµαντικά από άλλα.
Τα κριτήρια µε τα οποία ένα µελισσοκοµικό φυτό χαρακτηρίζεται ως καλό ή κακό, µε διάφορες
ενδιάµεσες διαβαθµίσεις, είναι διαφορετικά για τη µέλισσα και το µελισσοκόµο.
Οι µέλισσες επιλέγουν τα φυτά που επισκέπτονται µε κριτήρια καθαρά διατροφικά. Προτιµούν φυτά που δίνουν
νέκταρ µε υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα και γύρη µε υψηλό πρωτεϊνικό περιεχόµενο. Επίσης, αποφεύγουν κάποια
φυτά λόγω της ιδιόµορφης κατασκευής των ανθέων τους, η οποία καθιστά δύσκολη της συλλογή του νέκταρος (π.χ. µηδική).
Από την πλευρά του, ο παραγωγός θεωρεί καλά µελισσοκοµικά φυτά αυτά που θα του φέρουν µεγαλύτερο κέρδος.
Έτσι, το θυµάρι θεωρείται πολύ καλό µελισσοκοµικό φυτό επειδή το παραγόµενο µέλι έχει υψηλή τιµή. Επίσης,
η παραγωγή µελιού που µπορεί να δώσει µια συγκεκριµένη καλλιέργεια είναι σηµαντική και σχετίζεται µε την
ποσότητα του νέκταρος ή µελιτώµατος που δίνει το φυτό. Τέλος, η περίοδος άνθησης και το αν γίνονται ψεκασµοί
κατά την άνθηση αποτελούν δύο ακόµα σηµαντικά κριτήρια. Πρέπει να πούµε όµως ότι καλά µελισσοκοµικά φυτά και
για το µελισσοκόµο είναι αυτά που προτιµούν και οι µέλισσες, καθώς αυτά διατηρούν τα µελίσσια του υγιή και δυνατά,
αποφέροντάς του µεγαλύτερη παραγωγή µελιού.
Τι πρέπει να γνωρίζει ο μελισσοκόμος για αυτά;
Ποια δίνουν νέκταρ, γύρη ή και τα δύο
Που υπάρχουν
Πότε ανθίζουν
Τύπο εδάφους και υγρασία
Θερμοκρασία
Βροχοπτώσεις
Ηλιοφάνεια
Άνεμο
Τα σηµαντικότερα µελισσοκοµικά φυτά της χώρας µας
Αγριοράδικο
Ακακία
Αγκάθι
Λεβάντα
Αµυγδαλιά
Βαµβάκι
Έλατο
Δενδρολίβανο (Rosmarinus officinalis)
Ανοιξιάτικο ρείκι (Erica arborea)
Βερικοκιά (Prunus armeniaca)
Ηλίανθος
Μουσμουλιά (Eriobotrya japonica)
Ασφόδελος (Asphodelus ramosus)
Πεύκο (Pinus)
Θρούµπι
Θυμάρι (Thymus vulgaris)
Καστανιά (Castanea)
Κουµαριά
Παλιούρι
Πολυκόµπι
Φλαµουριά
Χαρουπιά
Οι ...δημιουργοί
Η επιμέλεια του παρόντος ιστοτόπου έγινε από τους μαθητές της Β' τάξης του τομέα Πληροφορικής και Δικτύων του 2ου ΕΠΑ.Λ. Ευόσμου
στο πλαίσιο του μαθήματος
Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ιστοτόπων.
